Zerzevan Kalesi

Zerzevan Kalesi, Diyarbakır’ın Çınar ilçesinde stratejik bir tepede yer alan tarihi yerleşim alanıdır. Doğu Roma döneminde sınır garnizonu olarak kullanılmıştır. Zerzevan Kalesi; kilisileri, yeraltı yapıları, askeri tesisleri ve özellikle Mithras Tapınağı ile dikkat çekiyor.
Zerzevan Kalesi, MS 3. yüzyılda Doğu Roma ordusuna ait bir sınır garnizonu olarak inşa edilmiştir. Ancak yaklaşık 3 bin yıllık bir geçmişe sahip Asur dönemine ait izler taşımakla birlikte Pers döneminde de Kral Yolu üzerinde yer alması sebebiyle yol güvenliğini sağlamak amacıyla kullanılmıştır. Kısacası Zerzevan Kalesi köklü bir tarihe sahiptir. Kale, 639 yılında İslam Ordularının Diyarbakır’ı fethine kadar kesintisiz bir biçimde kullanılmıştır.
Günümüze kadar en iyi şekilde korunan askeri yerleşimlerinden biri olan Zerzevan Kalesi ayrıca Mithras Tapınağı ile büyük bir önem kazanmıştır. Çünkü Roma İmparatorluğu’nun doğu sınırında tespit edilen ilk ve tek Mithras Tapınağı olma özelliğini taşıyor. Gizemli Mithraizm inancına ait bu tür ibadet yerleri genellikle gizli törenlere sahne olurdu. Tapınakta nişler, kabartmalar, tavanda kurban törenleri için yapıldığı düşünülen hayvan bağlama yerleri ve ritüel amaçlı çanaklar tespit edilmiştir.
Zerzevan Kalesi, burçlar, sarnıçlar, yeraltı galerileri, surlar, kilise ve idari binalardan oluşmaktadır. Mithras Tapınağı ise kayaya oyulmuş bir biçimdedir. Ayrıca Roma dönemine ait cephanelik izleri de açığa çıkarılmıştır.